محمد بيومي مهران ( مترجم : سيد محمد راستگو )

109

بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى )

اينك برجسته‌ترين و چشم‌گيرترين ناهمگونىها و ناسازىهايى كه گزارش قرآنى اين داستان با گزارش توراتى آن دارد : 1 . ويژگىهاى روانى - عاطفى ويژه‌اى كه تنها در گزارش قرآنى داستان ديده مىشود ، افزون بر اين كه در قرآن شخصيت يوسف آشكارتر و برجسته‌تر از روايات تورات تصوير شده است . « 1 » 2 . تورات مهر و دوستى يعقوب به يوسف را از اين روى مىداند كه يوسف با سخن‌چينى ، بدرفتارىهاى برادران را به پدر گزارش مىكرد ؛ و بالاتر از آن ، فرزند دروهء پيرى يعقوب بود . افزون بر اينها خوابى ديد كه پيش پدر عزيزتر شد . « 2 » اما قرآن كريم زمينهء عشق يعقوب به يوسف را از يك سو خواب شگفت و پيش گويانهء يوسف مىداند و از ديگر سو احساس ژرف يعقوب نبى به اين كه يوسف در آينده به مقامات معنوى شگفتى خواهد رسيد چون پيامبرى ، و به دانش‌هاى شگفتى دست خواهد يافت چون دانش خوابگزارى « 3 » ( - تأويل و تعبير رؤيا ) . 3 . اين نكته كه برادران يوسف ، پيش از آن كه يوسف با آنان بيرون رود ، براى نابودى او توطئه كردند و نقشه كشيدند ، و نيز اين كه پدر را براى دوستى يوسف ، آشكارا گمراه شمردند ، چيزى است كه تنها در قرآن آمده است . در اين آيات : « همانا كه در داستان يوسف و برادرانش آيه‌ها و آموزه‌هايى است براى پرس و جوگران ، آن‌گاه كه [ برادر از روى رشك و كينه ] گفتند : با اين كه ما گروهى برنا و برومنديم ، پدر ، يوسف و برادر [ مادرى ] اش را بيشتر دوست دارد ، همانا كه پدر ما سخت گم‌راه است . [ از پى اين بود كه به همديگر گفتند ] يوسف را بكشيد يا به جايى دوردست بيفكنيد . تا روى و راى پدر تنها به شما باشد و از آن پس گروهى شايسته باشيد . » « 4 » 4 . از گزارش تورات برمىآيد كه اين خود يعقوب بود كه از يوسف خواست نزد برادران

--> ( 1 ) . دربارهء تفسير سورهء يوسف بنگريد به : تفسير المنار ، 12 / 251 - 324 ، 13 / 1 به بعد ؛ رشيد رضا ، تفسير سورهء يوسف ، تفسير بيضاوى ، 1 / 486 - 511 ؛ تفسير طبرى ، 12 / 149 - 238 ، 13 / 1 - 91 ؛ تفسير قرطبى ، 9 / 118 - 277 ؛ تفسير آلوسى ، 12 / 170 - 261 ، 13 / 1 - 84 ؛ تفسير نسفى ، 2 / 210 - 241 ؛ مؤتمر تفسير يوسف ( 2 جلد ) . ( 2 ) . سفر پيدايش ، 37 : 2 - 11 . ( 3 ) . سورهء يوسف ، آيهء 6 . ( 4 ) . « لَقَدْ كانَ فِي يُوسُفَ وَ إِخْوَتِهِ آياتٌ لِلسَّائِلِينَ إِذْ قالُوا لَيُوسُفُ وَ أَخُوهُ أَحَبُّ إِلى أَبِينا مِنَّا وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ ، إِنَّ أَبانا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ * اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضاً يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَ تَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْماً صالِحِينَ » ( سورهء يوسف ، آيات 7 - 9 ) .